|
Maden zengini olmamıza rağmen bu
potansiyeli ekonomiye kazandıramadığımızın en son örneği kromda ortaya
çıktı. Türkiye, 2 milyon ton krom ihraç ediyor; ancak ayrıştırma merkezi
bulunmadığı için cevherindeki platin bedavaya veriliyor. İhmalin yıllık
faturası ise 15 ton altına denk.
 Değerli
maden çeşitliliği bakımından oldukça zengin durumdaki Türkiye'nin bu
konudaki Ar-Ge eksikliği ve tesis yetersizliğinin faturası gittikçe
kabarıyor. Yurtdışına satılan krom cevheriyle birlikte 1 gramı 3 gram altına
denk gelen platinin bedavaya verildiği tespit edildi. Krom madeni
sahalarında araştırma yapan jeoloji mühendisi Dr. Hatice Kozlu Erdal, ilginç
verilere ulaştı. Erdal, Kahramanmaraş'taki kromitit (krom cevherleri)
yataklarından aldığı numunelerde yüksek miktarda platin ve platin grubu
elementlerinin bulunduğunu tespit etti. Yapılan elektron mikroprob analiz
verilerine göre, bölgeden çıkarılan 1 ton krom cevheri içerisinde 2,5 gram
platin var. Dünyadaki genel uygulamaya göre maden sahalarının açılımında
içinde 1,5 gram platinin bulunması ekonomik olarak değerlendiriliyor. Geçen
yıl 2 milyon ton krom satıldığı göz önüne alınırsa, bu cevherle birlikte
adeta hediye edilen platinin değeri yıllık 15 ton altına denk geliyor. Bu da
40 milyon dolarlık gelir kaybı demek. Oysa aynı tutarda bir yatırımla bu iki
değerli madeni ayrıştırmak mümkün. Platin zengini Anadolu kromunun
taliplileri arasında Çin ve Rusya ilk sıraları paylaşıyor. Türkiye'de çıkan
krom cevheri daha limana inmeden alıcı buluyor. Aşırı talep olduğunu
doğrulayan Kervan-Oflaz Madencilik Yönetim Kurulu Başkanı Vedat Oflaz,
2001'de tonu 70 dolara ihraç edilen söz konusu madenin fiyatının kasım ayı
itibarıyla 370 dolara çıktığına dikkat çekiyor. Platin ile ilgili üretim ve
analiz eksikliği devlet raporlarına da yansıdı. Devlet Planlama
Teşkilatı'nın platin işleme ile ilgili ayrıntılı raporunda, günlük bin ton
cevher kapasiteli tesis kurmak için 20 ile 40 milyon dolar arasında değişen
yatırım gerektiği belirtiliyor.
Türkiye'nin sahip olduğu zenginliği nasıl büyük bir cömertlikle hediye
ettiği, jeoloji mühendisi Erdal'ın, MTA dergisinde yayınlayan araştırmasında
bütün açıklığıyla yer alıyor. Makalede özetle, 1 ton krom içinde ölçülen 2,5
gram platinin şimdiye kadar Türkiye'deki kromitit yataklarında saptanan en
yüksek değer olduğuna vurgu yapılıyor.
Analizlerde, platin grubu elementlerinden paladyum, rodyum, iridyum,
osmiyum, rutenyum ve platinyuma da rastlandı. Söz konusu rapordaki
bilgilerin benzeri İngiliz Jeoloji Kurumu'nun yaptığı bir araştırmada da
aynen geçiyor. Kurumun araştırmacılarından Davit Lefebure, 'Potantial for
Palladium and Platinum Deposits in British Columbia' (British Columbia
Eyaletinde Paladyum ve Platinin Rezerv Potansiyeli) adlı inceleme yazısında
Alacakaya-Elazığ krom yataklarının platin grubu elementlerden paladyum
içerdiğini vurguluyor. Erdal'ın tespitlerine konunun uzmanlarından Erciyes
Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Kimya Bölümü Fizikokimya Anabilim Dalı
Başkanı Prof. Dr. Abdullah Çoban da destek veriyor. Türkiye'de çıkarılan
krom cevheri için pek çok ülkenin sırada beklediğini ifade eden Çoban, kromu
ihraç edenlerin cevher içindeki platininden habersiz olduğuna inanıyor.
Profesör Çoban, Londra Maden Borsası'ndaki değerlere göre, bir gram platinin
parasal değerinin 3 gram altına eşit olduğunun altını çizerek, "Krom cevheri
içinde yer alan platin grubu elementlerden osmiyum yüksek sıcaklıkta gaz
halinde bulunur. Bu sıcaklık 600 santigrat derecenin üstündedir. Osmiyuma
geleceğin enerjisi gözüyle bakılır ve şu an itibarıyla değer
biçilememektedir." bilgisini veriyor. Platin ile ilgili üretim ve analiz
eksikliği devlet raporlarına da yansıdı. Devlet Planlama Teşkilatı'nın
(DPT), Demirdışı Metaller Sanayi Özel İhtisas Raporu'nda platin ve bu
gruptaki metallerin üretimi ya da analizlerinin yapılmadığına işaret
ediliyor. Günlük bin ton cevher kapasiteli tesis kurmak için 20 ile 40
milyon dolar arasında değişen yatırım gerektiği belirtiliyor. Profesör
Abdullah Çoban, "Bu tesisleri kurabilecek teknoloji ve bilgiye sahibiz."
ifadesini kullanıyor.
İstanbul Maden ve Metaller İhracatçı Birlikleri verilerine göre, 2006'da 108
milyon dolar değerinde krom cevheri, 37,2 milyon dolarlık da ferro krom
ihraç edildi. 2007'nin 11 ayında ise rakamlar iki kat arttı. Krom ihracatı
235 milyon dolara fırlarken, ferro krom satışından 44 milyon dolar gelir
elde edildi. İhracatın aynı hızla devam etmesi halinde mevcut krom
kaynaklarının 10-12 yılda biteceği hesaplanıyor. Ancak Enerji Bakanlığı,
Adana bölgesinde 400 milyon tonluk yeni bir rezerv bulunduğunu ifade ediyor.
'Cevher kaliteli, çok alıyoruz'
Türkiye'de çıkan krom cevheri daha limana inmeden alıcı buluyor. Aşırı talep
olduğunu doğrulayan Kervan-Oflaz Madencilik Yönetim Kurulu Başkanı Vedat
Oflaz, 2001'de tonu 70 dolara ihraç edilen söz konusu madenin fiyatının
kasım ayı itibarıyla 370 dolara çıktığına dikkat çekiyor. Oflaz, 'Satılık
Tük kromu var.' denildiğinde alıcıların hiç bekletmeden bu malı satın
aldıklarını ifade ediyor. En çok talep, Çin'den geliyor. Uzakdoğu'nun sanayi
devi, 2007'de eylül sonuna kadar dünya pazarından 4 milyon 529 bin ton krom
çekti. Çin, bunun 843 bin tonunu Türkiye'den aldı. Yıl sonu itibarıyla Çin'e
gönderilen krom miktarının bir milyon tona ulaşması bekleniyor.
Krom ithalatıyla uğraşan Çin şirketlerinden Transis Çin ofisinin
İstanbul'daki krom departman müdürü Zhenghang, çelik sanayiinde kullanılan
kroma talebin büyük olmasını normal karşılıyor. Zhenghang, Türkiye'de
çıkarılan kroma ilgi göstermelerini de üç ana sebebe bağlıyor: Rasyosunun
yüksek olması, yani krom-demir karışımında kromun yüksek oranda bulunması.
Toz oranının düşük olması ve alüminyum oranının yüksek olması. Zhenghang,
platin bulunduğu için Türkiye'den daha çok krom aldıkları yönündeki
iddiaları ise reddediyor.
Üç firma, fabrika için araştırma yapıyor
Türkiye'de henüz krom ile platini ayrıştıracak bir tesis bulunmuyor. Ancak
bazı şirketlerin platin ile kromu ayrıştırmak için tesis kurmayı
düşündükleri ve maliyet hesabı yaptırdıkları öğrenildi. Edinilen bilgiye
göre 3 şirket, Türkiye'de faaliyet gösteren yabancı menşeli bir firmadan
'Kırım içindeki değerli madenlerin ayrıştırılması ile ilgili kurulacak tesis
hakkında bilgi ve maliyet' talebinde bulundu. Adının açıklanmasını istemeyen
şirketten bir yetkili, "Merkezimizle temasa geçtik. Fiyat tespiti yapıldı.
Raporlar hazırlanıyor. Dosyalar Mart 2008'de ilgili firmalara iletilecek."
bilgisini verdi.
Kaynak : http://www.zaman.com.tr/ |
